Lễ hội Phết Hiền Quan

Lễ hội Phết Hiền Quan – là lễ hội dân gian được tổ chức ngày 12 – 13 tháng Giêng tại xã Hiền Quan huyện Tam Nông tỉnh Phú Thọ để tưởng nhớ và tôn vinh công lao của nữ tướng Thiều Hoa công chúa – Đức Thánh Mẫu Đại Vương, người giúp Hai Bà Trưng đánh giặc cứu nước..

Nguồn gốc của Lễ hội Phết Hiền Quan

Nữ tướng Thiều Hoa sinh ngày mùng 2 tháng Giêng năm Quý Tỵ, là con trong một gia đình nông dân nghèo ở động Lăng Sương bên bờ sông Đà thuộc huyện Thanh Châu (nay là huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ). Thời niên thiếu, trong những buổi chăn trâu, hái củi bên núi Tản Viên, bà cùng bạn bè đẽo củi tre, dùng gậy khăng chia làm hai phe chơi đánh phết, dựng cây chuối làm bia, dùng gậy để phóng lao. Khi bà 16 tuổi thì cha mẹ mất, bà rời động Lăng Sương đi tìm cảnh phật làm nữ tu hành. Qua nhiều nơi bà đến chùa Phúc Khánh, trang Song Quan (tức chính là chùa Hiền Quan ngày nay).

Thấy Thiều Hoa đã trưởng thành, nhà sư khuyên bà cùng với những đồng môn khác đến ứng nghĩa dưới lá cờ của bà Trưng. Tại Mê Linh, những tráng sĩ trai gái sông Đà sông Thao được bà Trưng tiếp đón nồng nhiệt. Thiều Hoa được phong là Đông Cung Tướng Quân, nhiều lần giáp trận với giặc Hán đều được toàn thắng.

Sau khi đánh tan giặc Hán, bà xin ở lại Song Quan tiếp tục tu hành cứu nhân độ thế. Sau khi bà mất, Trưng Nữ Vương đã truy phong bà là Phụ vương công chúa và truyền cho dân làng lập đền thờ bà.

Nhân dân Song Quan suy tôn bà là “Đức thánh mẫu Đệ nhất Đại Vương” của làng và thờ cúng bà rất tôn nghiêm. Từ đó đến nay, đền thờ, lăng mộ của bà, chùa Phúc Khánh và đình làng vẫn được giữ gìn và luôn tu tạo chu đáo.

Lễ hội Phết Hiền Quan
Lễ hội Phết Hiền Quan

 

Với giá trị lịch sử như vậy, ngày 12 tháng 12, 1994, cụm di tích Song Quan đã được Nhà nước công nhận xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia. Để tưởng nhớ công đức của bà đối với nhân dân, với đất nước. Hằng năm lễ hội được mở tại xã Hiền Quan thuộc huyện Tam Nông từ ngày 12 đến 13 tháng Giêng (âm lịch).

Lễ hội Phết Hiền Quan gồm bốn phần đó là: Rước kiệu, tế lễ, kéo quân, đánh Phết.

Lễ rước kiệu được tiến hành từ chiều ngày 12 tháng giêng. Trên kiệu là các sắc phong, bài vị, quả Phết, quả Chúi được cất giữ trong cung cấm của Đình làng từ ngày mồng 10 tháng 10 âm lịch. Kiệu được khiêng từ Đình ra Đền do các binh sĩ mình mặc áo giáp hộ tống.

Tế lễ: Sau lễ rước kiệu là phần tham gia tế lễ của ông Tiên Chỉ và các bậc trưởng lão trong làng. Người đọc văn tế là ông bàn thượng, nội dung các bản văn tế được viết trong các sắc phong. Lễ “Khẩn tấu” do ông Tiên Chỉ đọc mong cuộc sống an bình cho mọi người sau đó là lễ dâng xôi gà, bánh chưng, bánh dày lên các bậc Thánh hiền.

Lễ kéo quân:  Trước lễ kéo quân, đoàn binh sĩ cùng chầu trước cửa Đền để nghe chỉ dụ sau đó chia hai ngả miệng hô vang cả một góc trời. Lễ kéo quân được chia thành hai đoàn, mỗi đoàn có từ 100 đến 200 người tham gia. Đi đầu mỗi đoàn là ông trưởng lão râu tóc bạc phơ, mình quấn khố vàng, đầu chít khăn đỏ tay cầm cờ nheo miệng hô vang, biểu thị sự oai phong của đoàn quân, tiếp đó là đội trống cái, trống con gõ theo nhịp phách. Đoàn binh sĩ nam có, nữ có mình mặc áo giáp vàng, đầu đội nón lá, chân quấn xà cạp đeo dày mũi hài tay cầm long đao cờ xúy. Khi đoàn quân gặp nhau thì binh sĩ tha hồ tranh cướp cờ, long đao. Đoàn nào cướp được nhiều coi như đoàn đó thắng rồi lại về chầu trước sân đền để nhận chỉ. Cứ như vậy, lễ kéo quân được diễn đi diễn lại ba vòng rồi lại tề tựu giữa sân Đền cùng hò reo vui mừng chiến thắng.

Lễ hội Phết Hiền Quan Phú Thọ
Lễ kéo quân

Lễ ném Phết hay còn gọi là hò Phết diễn ra tại một địa điểm đã được quy định trước. Trong lúc hai đoàn làm lễ kéo quân thì tại đền thờ vẫn diễn ra các tuần cúng bái. Các lão bàn thượng khẩn dụ khi nào đủ ba tuần rượu thì cũng là lúc hai cánh quân kéo về tới sân Đền. Không gian lễ hội huyên náo và sôi động hẳn lên. Ông Tiên Chỉ “con cả vua” thay mặt muôn dân đọc bài hò Phết sau đó ra bãi ném cho muôn dân tranh cướp. Mỗi Hội Phết thường chỉ ném 3 quả Chúi, 6 quả Phết. Tục truyền, nếu chẳng may ai đó bị quả Phết, quả Chúi rơi vào đầu thì chỉ cần đưa vào cung cấm của Đền cầu cúng là tai qua nạn khỏi, còn ai đó may mắn cướp được quả Phết, quả Chúi thì năm đó họ và gia đình cùng thôn xóm gặp được sự may mắn. Chính bởi điều thần bí này mà mỗi khi ông Tiên Chỉ mang quả Phết, quả Chúi ra là có hàng trăm, hàng ngàn người xô vào tranh cướp, đến lúc quả phết được ai đó cướp được chạy ra khỏi bãi ném Phết mà không có ai đuổi theo thì Quả Phết tiếp theo lại được ném ra. Nói về quả Phết, quả Chúi: Quả Phết và quả Chúi thường được làm từ gốc tre già hoặc gỗ thành ngạnh khô. Quả Chúi nhỏ hơn, đường kính từ 4-5cm, quả Phết đường kính từ 6-7cm.

Lễ hội Phết Hiền Quan Phú Thọ
Lễ ném Phết-trò chơi dân gian đặc sắc

Hàng năm để chuẩn bị cho Hội Phết, Ban bàn thượng phân công cho một xóm lo đủ 3 quả Chúi và 6 quả Phết. Quả Phết, quả Chúi được đẽo tròn, sơn son thiếp vàng chờ đến ngày mồng mười tháng mười âm lịch thắp hương tại bàn thờ tổ tiên sau đó đem ra Đình giao cho làng. Ban bàn thượng làm lễ cúng tế sau đó cất giữ tại Hậu cung Đình làng chờ đến ngày 11 tháng giêng rước ra Đền để cầu cúng rồi giao cho ông Tiên Chỉ ( là người được tôn là con trưởng bà Thiệu Hoa).

Ngoài phần cướp Phết, ở Lễ hội Phết Hiền Quan còn tổ chức các cuộc thi dân gian như nấu cơm , làm bánh giầy, nhưng phần cướp phết là phần vui nhất và cũng quyết liệt nhất.

Việc tổ chức Lễ hội Phết Hiền Quan  Phú Thọ diễn ra hàng năm là để nhân dân ôn lại truyền thống đấu tranh giữ nước, dựng nước của dân tộc và thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam. Vậy hãy đến với DU LỊCH PHÚ THỌ để tìm hiểu thêm về lễ hội và những trò chơi dân gian đặc sắc nhé.

12/09/2015Có : 680 Lượt xem